Çağ IV · SÖ 2700–1500

Kırılma ve Sığınaklar Çağı

Damar ağının çözülmesi, Büyük Kapanış, yeraltı göçleri ve Perde Savaşları eski bağlantıları kopardı; halklar güvenliği imparatorluklarda değil, sığınaklarda, yerel hukukta ve korunmuş yollarda aradı.

Perde Savaşları · SÖ 2700–2580

Damar birlikleri dağıldıkça yeni rekabet alanları arandı. Bazı Damar yönetimleri Kök Kapılarını yol, vergi noktası ve askerî ikmal noktası saymaya başladı. Bu, Fey halkları için küfürdü. Eladrinleri, Elfleri, Dikenkanlıları, Devleri ve Shadar-kaileri karşısına almak istemeyen devletler bile, kapıların kim tarafından yönetileceği sorusundan kaçamadı.

Cüce devletlerine karşı kurulan koalisyon önce Yüksek Elf şehri Astereth’te buluştu. Yaklaşık bir hafta süren kesintisiz toplantıdan sonra Diken Tacı, Ayaz Sarayı, Lethar Yıldız Krallığı ve Bakır Prenslikler Damar uygarlıklarına savaş nedeni ilan etti. İnsan imparatorlukları da Diken Tacı’nı destekleyeceklerini açıkladı; Hun atlılarının damar girişlerine kaydırılacağı duyuruldu. Nimrûnlar, iki halka da saygı duyduklarını söyleyerek geri çekildi. Kara Örs Krallığı tarafsızlığı seçti. Başka krallıklar ve imparatorluklar ise çıkarlarına göre hareket etti.

Damar krallıkları bu tabloda bile ortak biçimde örgütlenemedi ve tehdidi yeterince ciddiye almadı. Karakollar çoğaltıldı. Damar düzeninin doğurduğu yeni cüce krallıkları, insan krallıklarından gelen saldırılar karşısında bütünüyle teslim oldu.

Bir Hun ordusunun Kharizha Çölü girişinde kaybolması, savaşı tam anlamıyla ateşledi. Hun İmparatorluğu kırk günlük yas ilan etti ve demir dövmeye ara verdi. Fey haneleri bütün kapıları kapattı; bazı Damar komutanları onları zorla açmaya çalıştıysa da başaramadı. Fey halkları kapıları büyüyle korumaya aldı. Geçitler bundan sonra nadir açılacak, şifreler ve nadir karşılıklar olmadan çalışmayacak şekilde düzenlendi.

Savaş büyük çaplıydı ve birçok halktan insan öldü. Kayıp orduyu aramak üzere gönderilen İrokualı ödül avcıları, ordunun cesetlerine ya da geride kalan kemik yığınlarına ulaştı. Kenkular ilk anda bunun bir örgütlenme hatası olduğunu düşündü; üstlerine fırlatılan mızraklar, bir kabilenin ya da devletin sınırını çiğnediklerini gösterdi. Bu hikâye, savaşın yalnız sarayların veya mahkemelerin değil, yanlış adım atan herkesin savaşı olduğunu hatırlatan en sert kayıtlardan biri olarak kaldı.

Baharat ve Müzik · SÖ 2580–2000

Pakt, Elf birliğinin zoruyla imzalandı. İnsanlar, kayıp ordu için ödül avcıları tutulmamış olsaydı bunu bu kadar kolay kabul etmeyeceklerini savundu. Yeni keşfedilen çöl devleti için Yüksek Meclis, Yüksek Elfler ve Drowlardan oluşan yüz kişilik bir heyeti çöle gönderdi. Heyet yalnız geceleri ilerliyor, son gün yanlış anlaşılmamak için gün aşırı hareket ediyordu. Elfler geceleri müzik çalıyor ve yol erzaklarını paylaşıyordu.

En yaşlı ve bilge diplomatlarından Gilerior, çöl halkının onları çoktan izlediğini ve konuşmalarını duyabildiğini fark etti. Karşı tarafa iletilecek sözleri özenle tasarladı; onların dilini duyarak çözmeyi planladı ve bunu başardı. Dil, Valois saray dilini uzaktan andırıyor, fakat daha sert seslerle kuruluyordu. Gilerior, halkın liderinin Azh-Khar olduğunu ve ondan ne kadar korktuklarını Meclise bildirdi.

Ertesi gün heyet, yanında nehir bulunan devasa bir şehre vardı. Her yerde gölge yaratılmaya çalışılmıştı; başka şehirlerin aksine belirgin bir sur sistemi görünmüyordu. Genç diplomat Lonwenthir öne çıktı ve karşısındaki Sahr ile konuştu. Elfler Sahrı önce bir asker halkı sandı. Onlara beklemeleri söylendi ve beş yüz kişiyi ağırlayabilecek büyüklükte, bahçeli bir eve yerleştirildiler. Renkli kumaşlar, yoğun kokular ve erkek hizmetkârlarla dolu bu evde Lonwenthir, kadınların görünmemesini tuhaf buldu.

Dolunay gecesi davullar ve farklı perdelerde ses çıkarabilen flüt benzeri çalgılar duyuldu. Elli-yetmiş kişilik, kıyafetleri örtünme ve gizlenme üzerine kurulmuş bir heyet geldi. Uzun parmaklı, uzun boylu ve belirgin elmacık kemikli görevlilerden biri kendisini Quemenar, Yüksek Neshar ve Yedi Gölgeli Meclis üyesi olarak tanıttı. Hükümdarın adı Zhaqara, imparatorluğun adı Qasyrra idi; Quemenar onu kutsal matrilineal imparatorluk diye tarif etti. Lonwenthir’in günlüğü, bu ilk temasın en ayrıntılı kaydı kabul edilir.

Bu kayıtlar imparatorluğun temel amacının fetih değil hayatta kalmak olduğunu gösterir. Ardından baharat ve boya ticareti başladı. Dünya çevresindeki sokak müzisyenlerinin önemli bölümü, Qasyrra’dan gelen alt kast topluluklarından oluşmaya başladı.

Yedi Hat · SÖ 2640–2350

Dünyanın başka yerlerinde bunlar yaşanırken Asteron’da büyük bir deprem oldu. Deprem bazı toplulukları yedi yarıkta yaşamaya itti. Yarıklar günümüzde suyla doludur; Veyranların doğduğu ve biçimlendiği yerler olarak kabul edilir. Depremden cüceler sorumlu tutuldu, kimi anlatılar bunun tanrıların cezası olduğunu ileri sürdü. Yedi Hat Sığınağı, bu olayın hayatta kalma, su paylaşımı ve kayıt düzeni üzerinden devam eden mirasını ayrıntılandırır.

Nüfus Kıtlığı · SÖ 2000–1500

Savaşın aldığı canların ardından uzun bir diplomatik sessizlik başladı. Kara Örs’te darbe oldu ve daha radikal Karadağ doğanları iktidara geçti. Valois’te saray halk tarafından yakıldı; birçok soylu öldü, imparatorluğun her yanında insan ayaklanmaları ve suç arttı. Ottonian ve Stuart İmparatorlukları bu karışıklığı alevlendirmeye çalıştı; sonuç ters tepince sınırlarını kapatıp komşularının dağılmasını beklemeye başladı.

Fey kökenli topluluklar, birer birer kurdukları koalisyonlardan ayrıldı; entrikalar o kadar karmaşıklaştı ki kimin kiminle dost olduğunu anlamak imkânsızlaştı. Minotaurlar ve Leoninler dünya ticaretinin yasal bölümünü yönetmeye, büyük ticaretlerde kendi diasporalarını kurmaya başladı. Minotaurlar, Leoninlere kıyasla toprağa daha bağlıydı ve Qasyrra’yı zenginleştirmeye özellikle önem veriyordu.

Başka halkların bu döneme ait ayrıntıları ya yazılı kayda geçmedi ya da kayıtlar paylaşılmadı. Kırılma Çağı’nın sessizliği, bilginin yokluğu değil; bilginin sınırlandırılmış, kaybedilmiş ya da saklanmış olmasıdır.

Vardûnî sürgünleri de bu sessizliğin içinde tek bir ses değildi. SÖ 2450’ye gelindiğinde levhaları bağlayıcı hukuk sayan Beş Mühür ile yol üzerindeki yeni tanıklıkları açık tutan Sekiz Şahit arasındaki ayrım iki büyük yola dönüştü. SÖ 2100’de Sairava keşişlerinin sessizlik ve arınma öğretisi bazı kervan ocaklarına yerleşti; SÖ 1850’de Theskar gizemleri askerler ve tüccarlar aracılığıyla başka Vardûnî topluluklara karıştı. Bu etkiler hiçbir zaman bütün aileyi yönetmedi, fakat her sonraki ihtilafın yalnız metin üzerine değil, göçün taşıdığı alışkanlıklar üzerine de kurulmasına yol açtı.

Kapanan yolların dinî sonucu daha küçük ama kalıcıydı. Birçok Aşkarî topluluk ana mabedinden, taşından veya onu tanıyan şehir hukukundan ayrıldı. Bazıları yıllar sonra eski yüzünü geri aldı; bazıları göçte taşıdığı kül, maske, borç defteri ya da yalnız bir ad üzerinden yeni bir aškar kurdu. Bu yüzden günümüzde birbirine uzak iki mahallenin aynı yüz için hak iddia etmesi, çoğu zaman bir hatadan değil Kırılma’dan kalmış iki ayrı hayatta kalma yolundan doğar.